17 thế hệ nối dài một nghề thuốc

Trong lịch sử y học cổ truyền Việt Nam, nhiều tri thức về cây thuốc, dược liệu và phương pháp chữa bệnh được hình thành từ thực tiễn và trao truyền qua các thế hệ. Với những dòng họ làm thuốc lâu đời, việc kế nghiệp không chỉ là tiếp nối một nghề mà còn gắn với việc gìn giữ những kinh nghiệm được tích lũy qua thời gian.

Theo tư liệu về lịch sử dòng họ, nghề thuốc của Thọ Xuân Đường được tính từ năm 1653, khi cụ Phùng Văn Dương được tuyển vào làm thuốc tại Tế Sinh Đường thuộc Thái y viện triều Lê. Qua các thời kỳ, nhiều thế hệ trong dòng họ tiếp tục theo nghề, trong đó có những người từng làm việc tại Thái y viện và tham gia công tác chăm sóc sức khỏe trong triều đình.

Trong những thế hệ đầu, lương y Phùng Văn Đồng và con trai là lương y Phùng Văn Côn từng giữ các chức vụ tại Thái y viện. Trong đó, Phùng Văn Đồng được phong ngự y, còn Phùng Văn Côn giữ chức phó ngự y dưới triều Quang Trung. Những dấu mốc này là một phần trong lịch sử nghề thuốc của dòng họ, trước khi được tiếp nối qua các thế hệ sau.

Đến thế hệ thứ 14, lương y Phùng Đức Hậu tiếp tục nghề của gia đình và lập Nhà thuốc Thọ Xuân Đường tại Thường Tín (Hà Nội) trước năm 1945. Sau đó, con trai ông là Lương y Phùng Đức Đỗ – hậu duệ đời thứ 15 tiếp tục kế nghiệp, duy trì nghề thuốc và những kinh nghiệm được truyền lại từ các thế hệ trước.

Lương y Phùng Đức Đỗ cũng là thân sinh của TS. Lương y Phùng Tuấn Giang, người kế nghiệp ở thế hệ thứ 16. Từ người cha, những kinh nghiệm nghề thuốc tiếp tục được truyền lại cho người con, đồng thời gắn với quá trình học tập, nghiên cứu và tiếp cận thêm những kiến thức mới.

Tiếp nối mạch nghề ấy, Lương y Phùng Đức Tùng, con trai TS. Lương y Phùng Tuấn Giang, là thế hệ thứ 17 của dòng họ tiếp tục kế thừa nghề thuốc gia đình. Qua ba thế hệ gần đây, từ Lương y Phùng Đức Đỗ đến TS. Lương y Phùng Tuấn Giang và Lương y Phùng Đức Tùng, nghề thuốc được tiếp nối trong gia đình, cùng với những kiến thức và cách tiếp cận được bổ sung theo từng giai đoạn.

Năm 2024, Thọ Xuân Đường tổ chức kỷ niệm 370 năm truyền thống. Trước đó năm 2010, nhà thuốc được Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục “Nhà thuốc gia truyền nhiều đời nhất Việt Nam”. Những dấu mốc này được ghi nhận trong câu chuyện về quá trình duy trì và tiếp nối nghề thuốc của dòng họ qua nhiều thế hệ.

Giữ nghề không chỉ là giữ bài thuốc

Với một nghề được truyền qua nhiều thế hệ, những giá trị được tiếp nhận không chỉ nằm ở các bài thuốc mà còn bao gồm kinh nghiệm về cây thuốc, dược liệu, cách bào chế, sử dụng và những hiểu biết được tích lũy từ thực tiễn.

Theo TS. Lương y Phùng Tuấn Giang, kế nghiệp nghề thuốc trước hết là tiếp nhận những giá trị mà cha ông để lại, đồng thời phải tiếp tục học hỏi, cập nhật kiến thức và tìm hiểu những tiến bộ mới để có cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu chăm sóc sức khỏe hiện nay.

Từ nền tảng đó, Thọ Xuân Đường từng bước triển khai các hoạt động liên quan đến nghiên cứu, phát triển dược liệu, bài thuốc và các sản phẩm từ dược liệu Việt Nam. Trong đó, việc tìm hiểu nguồn cây thuốc, vùng nguyên liệu, quá trình chăm sóc, thu hái, sơ chế và bảo quản được đặt cùng với việc bảo tồn những tri thức về cây thuốc đã được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Theo hướng này, phát triển nguồn dược liệu trở thành một nội dung gắn với quá trình bảo tồn và phát huy những giá trị của nghề thuốc. Nhà thuốc định hướng phát triển các vùng trồng nguyên liệu tại một số địa phương như Hà Nội, Lào Cai và Tây Nguyên. TS. Lương y Phùng Tuấn Giang cũng dành thời gian tìm hiểu các nguồn cây thuốc trong nước và nước ngoài, qua đó quan tâm đến việc phát triển dược liệu gắn với bảo tồn những tri thức về cây thuốc.

Bởi với nghề thuốc Nam, nguồn nguyên liệu có vai trò quan trọng đối với quá trình sử dụng và phát triển bài thuốc. Từ giống cây, vùng trồng đến quá trình chăm sóc, thu hái, sơ chế và bảo quản đều là những khâu cần được quan tâm để bảo đảm nguồn dược liệu phù hợp.

Cùng với phát triển nguồn nguyên liệu, Thọ Xuân Đường từng bước quan tâm đến nghiên cứu, phát triển các bài thuốc và sản phẩm từ dược liệu Việt Nam. Những hoạt động này được đặt trong quá trình kế thừa kinh nghiệm truyền thống, đồng thời tìm kiếm những cách tiếp cận phù hợp để phát huy các giá trị của Nam y trong điều kiện hiện nay.

Từ kinh nghiệm truyền thống đến nghiên cứu

Bên cạnh việc kế thừa kinh nghiệm, nghiên cứu là một nội dung được Thọ Xuân Đường chú trọng trong quá trình hoạt động. Những kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ có thể trở thành nguồn tư liệu để tiếp tục tìm hiểu, trong khi phương pháp nghiên cứu hiện đại mở thêm những cách tiếp cận đối với dược liệu và y học cổ truyền.

Trong quá trình gần bốn thập kỷ gắn bó với nghề y, TS. Lương y Phùng Tuấn Giang dành thời gian cho cả hoạt động chuyên môn và nghiên cứu. Ông cũng tham gia các chương trình tọa đàm, hội thảo, tư vấn và phổ biến kiến thức về chăm sóc sức khỏe. Ở góc độ này, ông cho rằng việc kế thừa nghề thuốc không nên dừng lại ở việc bảo tồn những gì đã có, mà cần tiếp tục tìm hiểu, nghiên cứu để những giá trị của Nam y có thể được ứng dụng phù hợp trong đời sống hiện nay.

Đưa kiến thức sức khỏe đến gần cộng đồng

Một nội dung khác được TS. Lương y Phùng Tuấn Giang quan tâm là giáo dục sức khỏe và phòng bệnh. Theo ông, chăm sóc sức khỏe không chỉ bắt đầu khi con người mắc bệnh mà còn từ những thói quen hằng ngày như ăn uống, vận động, giấc ngủ, tinh thần và sử dụng dược liệu đúng cách.

Từ định hướng đó, bên cạnh hoạt động khám, chữa bệnh, ông tham gia nhiều chương trình truyền thông, tư vấn, tọa đàm và hội thảo về sức khỏe cộng đồng. Một số nội dung được ông viết và giới thiệu tới người dân tập trung vào dinh dưỡng, dưỡng sinh, bệnh không lây nhiễm, sử dụng dược liệu và chăm sóc sức khỏe chủ động.

Ông cũng là tác giả của một số sách về Nam y và chăm sóc sức khỏe cộng đồng, trong đó có “Nam y với sức khỏe người cao tuổi”, “Kiểm soát bền vững bệnh đái tháo đường bằng liệu pháp thiên nhiên”, “Y học hợp nhất” và “Việt Nam - Quốc gia của yêu thương”.

Những hoạt động này mở rộng câu chuyện của nghề thuốc từ phạm vi khám, chữa bệnh sang việc cung cấp kiến thức để người dân chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe.

Những dấu mốc trong hành trình phát triển

Trong quá trình hoạt động, Thọ Xuân Đường và TS. Lương y Phùng Tuấn Giang có một số ghi nhận trong nước và quốc tế. Năm 2015, TS. Lương y Phùng Tuấn Giang được Tổ chức Kỷ lục châu Á ghi nhận với kỷ lục liên quan đến việc chữa bệnh bằng Nam y Việt Nam cho bệnh nhân ở 102 quốc gia.

Cùng với đó, Thọ Xuân Đường tiếp tục duy trì các hoạt động chuyên môn, nghiên cứu và phát triển dược liệu, hướng tới việc kết nối những kinh nghiệm của nghề thuốc gia truyền với các phương pháp nghiên cứu và yêu cầu chăm sóc sức khỏe hiện nay. Những hoạt động này cũng góp phần tạo thêm nội dung cho câu chuyện thương hiệu, bên cạnh yếu tố lịch sử và truyền thống gia đình.

Thương hiệu được hình thành từ câu chuyện nghề

Từ nền tảng nghề thuốc được trao truyền qua 17 thế hệ, Thọ Xuân Đường đang tiếp tục duy trì các hoạt động chuyên môn, đồng thời quan tâm đến nghiên cứu, phát triển dược liệu và phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe. Với TS. Lương y Phùng Tuấn Giang, truyền thống gia đình là nền tảng để tiếp nối, nhưng cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục học hỏi và phát triển.

“Giữ nghề” vì thế không chỉ được hiểu là giữ lại những gì cha ông đã truyền lại, mà còn là tìm cách để những giá trị phù hợp của nghề thuốc tiếp tục được sử dụng và phát triển trong điều kiện mới.

Giữ mạch nguồn để tiếp nối

Từ Lương y Phùng Đức Đỗ – thế hệ thứ 15, đến TS. Lương y Phùng Tuấn Giang – thế hệ thứ 16 và Lương y Phùng Đức Tùng – thế hệ thứ 17, câu chuyện của Thọ Xuân Đường tiếp tục được nối dài.

Mỗi thế hệ đứng trước những điều kiện và yêu cầu khác nhau. Nếu thế hệ trước đặt nền móng bằng kinh nghiệm thực tiễn thì thế hệ hôm nay có thêm cơ hội tiếp cận khoa học, công nghệ, các phương pháp nghiên cứu và giao lưu rộng hơn với cộng đồng y học. Đó cũng là cách một nghề thuốc truyền thống tìm hướng đi trong đời sống hiện đại: giữ lại những giá trị cốt lõi, đồng thời tiếp tục học hỏi, nghiên cứu và thích ứng với những yêu cầu mới của chăm sóc sức khỏe.

Với Thọ Xuân Đường, hành trình ấy vẫn đang được tiếp nối qua các thế hệ, từ câu chuyện của một gia đình làm thuốc đến những nỗ lực gìn giữ và phát huy các giá trị của Nam y Việt Nam.