Khi phương thang hòa cùng bóng dáng người thầy thuốc, khi cái tâm làm nghề đã trở thành Đạo, thì chữa bệnh không còn là kỹ năng – mà là một sứ mệnh. Chuyện ở Thọ Xuân Đường...

Đời nối đời nghe vị thuốc quyện thầm

Tôi như nghe thấy tiếng lá cây xào xạc trong vườn thuốc, thấy mùi thơm nồng của củ, rễ, lá, hòa cùng mùi trầm trong những buổi chiều tĩnh lặng ở Thọ Xuân Đường. Một không gian mà ở đó mỗi căn bệnh không chỉ là nỗi đau, mà còn là câu chuyện của tâm hồn.

Làng Thọ Am, xã Liên Ninh là nơi từng sản sinh nhiều danh nhân, khoa bảng. Nơi này còn lưu giữ trọn vẹn câu chuyện của dòng họ Phùng. Bao thăng trầm lịch sử chỉ làm sáng hơn tình yêu nghề và trách nhiệm với sức khỏe cộng đồng. Mỗi bài thuốc, mỗi kinh nghiệm, đều như những hạt giống được gieo, nảy mầm, để tiếp nối từ đời này sang đời khác, gìn giữ đến mai sau.

Hành trình ấy bắt đầu từ người khởi nghiệp y tổ là cụ Phùng Văn Dương tự Khang Thụy Chân Nhân, làm thuốc tại Tế Sinh Đường - Thái Y viện triều đình nhà Lê năm 1653. Tiếp nối, Lương y Phùng Văn Đồng (1713 - 1783) tự Đức Tiến, thi đỗ Sinh Đồ, giữ chức Chi Sự trong triều đình, được phong tiến Công Thứ Lang, sau giữ chức Thiêm Sự ở Thái Y viện triều Lê, kiêm ngự y tước Dật Thọ Bá. Lương y Phùng Văn Côn (1743 - 1822) là con trai cụ Đồng tự Đức Tuyển, thi đậu nho sinh, phục vụ trong quân y được phong tiến Công Thứ Lang. Năm 1781 được điều vào Thái Y viện. Năm 1782 giữ chức Phó Ngự y. Tới triều vua Quang Trung, ông được điều vào chữa bệnh cho quân đội, sau chiến dịch thần tốc tiêu diệt 20 vạn quân Thanh, do có công lao to lớn, ông được vua Quang Trung phong “Oanh liệt tướng quân” và được tặng thưởng đôi đũa Kim Giao thử độc và đồng tiền vàng “Nhất phẩm đương triều” - những biểu tượng vừa quý giá, vừa chất chứa ý nghĩa lịch sử sâu xa…

Gánh nặng gia bảo

Câu chuyện của chúng tôi bắt đầu từ hai vật phẩm từ thời Quang Trung ấy, và như nhận thấy sự tò mò của tôi, TS. Phùng Tuấn Giang trả lời bằng giọng khoan thai.

“Trong dòng họ Phùng chúng tôi, đôi đũa Kim Giao thử độc và đồng tiền vàng “Nhất phẩm đương triều” không chỉ là vật báu, mà là hai ngọn đèn thắp sáng con đường Nam y, là nhịp tim, là hơi thở và là linh hồn của y đức. Mỗi lần chạm vào chúng, tôi như nghe tiếng xưa vọng lại, lời thì thầm của tổ tiên nhắc nhở rằng hành nghề không chỉ là một nghề, mà là một sứ mệnh, một con đường của trái tim và lương tâm”.

Giọng nói trầm ấm, ánh nhìn vô định của anh khiến một người ngoại đạo như tôi có cảm giác đang được lạc vào một thế giới khác, nơi ấy giao hòa giữa khoa học hiện đại và những bài học cổ xưa. Không còn là mơ hồ nữa, hiển hiện trước mắt tôi là đôi đũa Kim Giao ngày trước được các danh y dùng để thử độc trong thức ăn. Giờ đây, nó thử tâm người thầy thuốc. Và tôi càng hiểu hơn lời TS. Phùng Tuấn Giang nói với mình lúc trước: “Khi cầm trên tay đôi đũa Kim Giao, tôi tưởng như thấy ánh sáng nâu trầm của gỗ chảy vào lòng, nhắc nhở rằng người thầy thuốc phải trong sạch tuyệt đối, mỗi quyết định liên quan đến mạng sống phải minh bạch, không một mảy may tư lợi nào len lỏi”. Và người viết bài này hiểu rằng đôi đũa là kim chỉ nam dẫn lối, là chiếc roi nhẹ mà nghiêm khắc, để mỗi bước đi trên con đường hành y suốt dọc dài 370 năm của dòng họ Phùng luôn hòa cùng đạo đức, luôn giữ cho trái tim mỗi người thầy thuốc không bị nhiễm mờ bởi danh lợi.

Còn đồng tiền vàng “Nhất phẩm đương triều” lại là lời nhắc khác. Nó không phải chỉ là dấu ấn của danh vọng tổ tiên, mà là bài học về sự công bằng và lòng nhân ái. Danh tiếng chỉ thật sự rạng rỡ khi được tạo dựng bằng công đức cứu người. Đồng tiền soi vào lương tâm, nhắc rằng trách nhiệm của người thầy thuốc không dừng ở kỹ thuật hay tài năng, mà còn ở việc gìn giữ danh dự, phẩm hạnh, đặt sự sống và hạnh phúc của người bệnh lên trên tất cả, để mỗi hành động, mỗi quyết định, mỗi nụ cười hay lời khuyên đều là biểu hiện của thiện lương và nhân nghĩa.

Hai báu vật ấy, một thử tâm, một soi lòng, như hai ngọn đèn dẫn đường, khơi dậy sự tỉnh thức. Y đức không phải là điều có thể học trong sách vở, mà phải sống từng ngày, phải thở cùng từng nhịp đau đớn, từng tiếng thở dài, từng nụ cười của người bệnh. “Chúng tôi không giữ đôi đũa hay đồng tiền vàng để ngắm, mà để sống cùng chúng. Chúng là lời thề bất thành văn của dòng họ: mỗi bàn tay chữa bệnh, mỗi viên thuốc, mỗi lời khuyên đều mang theo trái tim và lương tâm; y đức là ngọn đèn soi sáng, là hơi thở dẫn lối, là linh hồn của nghề thầy thuốc”, lương y Phùng Tuấn Giang bộc bạch.

Tôi hỏi: “17 đời làm thầy thuốc, anh có sợ câu “cha làm thầy, con đốt sách” không?”. Anh cười hiền hậu cùng cái lắc đầu rất nhẹ: “Tôi không sợ. Tôi chỉ sợ không xứng đáng với tổ tiên. Tôi đã từng đứng trước ngã rẽ. Lựa chọn con đường giàu sang hay đi theo đạo của nghề”. Và anh chọn điều khó hơn: chọn đạo, chọn y đức.

Và dòng họ Phùng không dừng lại ở đó khi con trai anh - Phùng Đức Tùng cũng sớm bộc lộ tình yêu với nghề. Cậu hiểu đó không chỉ là truyền thống gia đình mà còn là trách nhiệm với nghề tổ. Giờ đây, Tùng đang cùng bố và ông nội tiếp nối con đường mà tổ tiên đã dày công gây dựng. Sự tiếp nối của Đức Tùng không chỉ là nối nghiệp, mà là gìn giữ một truyền thống y đức được truyền qua bao thế hệ, bền bỉ nối dài hành trình chữa bệnh cứu người của dòng họ Phùng như mạch nguồn không bao giờ cạn.

Bước chuyển mình từ tri thức cổ truyền đến khoa học hiện đại

Và từ con đường ấy, phương pháp Nam y sinh học ra đời. Đây là sự phát triển từ tinh hoa y học cổ truyền, kết hợp tri thức hiện đại và nghiên cứu khoa học. Theo TS. Phùng Tuấn Giang: “Chúng tôi dựa trên quy luật sinh học cơ thể tự điều chỉnh và tự chữa lành. Mỗi bài thuốc là một liệu trình cá thể hóa, kết hợp biện chứng Nam y với công nghệ enzyme, nano… để tối ưu khả năng phục hồi tự nhiên. Không chỉ giảm triệu chứng, chúng tôi điều chỉnh gốc bệnh, tác động toàn hệ thống cơ thể”.

Từ bài thuốc ấy, nhiều bệnh nhân trong và ngoài nước đã tìm lại sức khỏe, kể cả những người từng điều trị nhiều nơi mà chưa khỏi. “Nam y là nghệ thuật khơi dậy khả năng tự chữa lành của Thân - Tâm - Trí”, TS. Giang chậm rãi nói.

Từ kho tàng dược liệu cha ông để lại, anh không ngừng sưu tầm, bổ sung hàng trăm vị thuốc mới khắp mọi miền, kết hợp tri thức hiện đại để xây dựng Kỳ Môn Y Pháp - tinh hoa Nam y cổ truyền. Hệ thống luận trị này dựa trên quy luật “Thái cực sinh lưỡng nghi - lưỡng nghi sinh tứ tượng - tứ tượng sinh bát quái”, tương đồng với tổ hợp chập 3 trong di truyền học, hình thành ma trận 64 vị thuốc. Mỗi bài thuốc như một “bàn cờ thuốc”, vận động theo ma trận, tác động toàn hệ thống: khí huyết, tạng phủ, miễn dịch, tế bào. “Mỗi vị thuốc đứng riêng đều có tác dụng riêng, nhưng khi kết hợp đúng ma trận sẽ tạo sức mạnh mới, giải quyết gốc bệnh, khôi phục cơ chế tự chữa lành vốn có của cơ thể” - anh nói. Hiệu quả của Kỳ Môn Y Pháp đã được chứng minh qua nhiều nhóm bệnh: rối loạn tiêu hóa - chuyển hóa, đau nhức cơ - khớp, rối loạn miễn dịch mức độ nhẹ, trung bình, hay các hội chứng do khí huyết ứ trệ. Với người đàn ông này, y học không thần bí, mà là khoa học ứng dụng tinh hoa, cá thể hóa và toàn diện.

“Chúng ta có dược liệu phong phú, nhưng thiếu chiến lược quốc gia đủ mạnh và xuyên suốt. Nghị quyết nhiều, nhưng phần triển khai còn tản mác, tinh hoa cha ông dần mai một”, anh trăn trở bằng chất giọng trầm ấm. Tôi hỏi: “Anh có cách gì để giải quyết chính những băn khoăn đó không?”. Anh nhìn thật lâu vào bức tượng danh y Hải Thượng Lãn Ông mờ ảo sau làn khói trầm rồi nói: “Có chứ. Muốn Nam y thực sự phát huy giá trị có 5 việc cần làm ngay. Đó chính là xây dựng lí luận bản sắc Việt, chuẩn hóa dược liệu, khoa học hóa tinh hoa, xây dựng thương hiệu quốc gia, và chính sách bảo tồn các di sản chữa bệnh của các dân tộc. Tức là cần phải có hệ thống lý luận và học thuật mang bản sắc riêng của Nam y, Y học cổ truyền Việt Nam phải được phát triển xây dựng dựa trên nền móng tri thức bản địa riêng của 54 dân tộc và minh triết thuần Việt, kế thừa và phối hợp với các nền y học khác cùng phát triển”.

Tôi nhìn anh đi lại giữa phòng thuốc, ngắm nghía từng vị thuốc sắp xếp như người trông coi kho báu. Nhưng đó không chỉ là kho báu của dòng họ, mà là kho báu của y học dân tộc - một hành trình gần bốn thế kỷ mà anh tiếp nối bằng cả trái tim, trách nhiệm và trí tuệ. “Chỉ khi đặt thiện lương lên trên mọi giá trị vật chất, chúng tôi mới xứng đáng với những đôi đũa, đồng tiền Vua ban và với cả di sản của tổ tiên”, thắp một nén hương lên ban thờ Tổ, lương y Phùng Tuấn Giang nói khẽ với tôi mà như tự sự với chính mình…

Rời Thọ Xuân Đường, tôi mang theo nhiều hơn những câu chuyện về bệnh lý và phương thuốc. Điều còn đọng lại sâu nhất là hành trình bền bỉ của một dòng họ gần 400 năm giữ lửa Nam y, lặng thầm như những rễ cây cắm sâu vào đất mà nuôi mạch nguồn sự sống. Giữa thời đại mà nhịp sống dễ cuốn con người rời xa căn cội, những đôi đũa Kim Giao, đồng tiền vàng Nhất phẩm đương triều, những trang sách cũ và cả mùi trầm trong gian phòng thuốc chính là lời nhắc, rằng, di sản chỉ còn nguyên vẹn khi có người giữ, tri thức chỉ có tương lai khi được tiếp nối bằng tâm và bằng đức. Trong từng bài thuốc, từng mùi lá cỏ, từng câu chuyện về tổ tiên, không chỉ là y học, mà còn là nhân cách, là bản sắc, là đạo lý làm người. Và chính từ những giá trị bền sâu ấy, di sản Nam y - kết tinh của trí tuệ Việt mới có thể tiếp tục tỏa sáng, soi đường cho hôm nay và cả mai sau...

Link báo chí:

https://nongthonviet.vn/ganh-kim-giao-amp-nguoi-giu-kho-bau-nam-y-gia-toc-29515.html

Hà Minh