Tập thể dục

Tập thể dục thường xuyên là một trong những điều tốt nhất chúng ta có thể làm để cải thiện lưu lượng máu và giảm viêm, và chúng ta có thể bổ sung điều này vào danh sách dài các lợi ích của việc tập thể dục. Các chuyên gia cho biết, ngồi (đặc biệt là với tư thế không tốt, chẳng hạn như tư thế đầu hướng về phía trước hoặc bắt chéo chân) hoặc đứng trong thời gian dài mà không di chuyển nhiều có liên quan đến việc tăng nguy cơ giãn tĩnh mạch và các dạng ứ máu khác.

Khi chúng ta trì trệ quá lâu, tĩnh mạch sẽ khó bơm máu trở về tim hiệu quả hơn và khó chống lại tác động của trọng lực. Tập thể dục cũng là một cách tuyệt vời để cân bằng nội tiết tố một cách tự nhiên, giảm cân hoặc duy trì cân nặng khỏe mạnh, và hạ huyết áp, tất cả đều có thể góp phần gây giãn tĩnh mạch.

Các chuyên gia khuyên chúng ta nên ngăn ngừa giãn tĩnh mạch bằng cách thực hiện các bài tập nâng chân, nâng bắp chân, đạp xe và chùng chân sang một bên để tăng cường và kéo giãn các tĩnh mạch quanh chân. Các bài tập tác động thấp như đi bộ, bơi lội và đạp xe cũng lý tưởng cho người bị giãn tĩnh mạch vì chúng giúp giảm áp lực.

Nếu chúng ta cảm thấy đau khi bắt đầu tập luyện, hãy tập từ từ và thử chườm đá hoặc làm nóng các cơ bị đau sau khi tập. Chúng ta cũng có thể nâng cao chân để giảm sưng và đau, hoặc thử dùng vớ y khoa để tạo áp lực nhẹ lên chân, giúp máu không bị tích tụ.

Duy trì cân nặng khỏe mạnh

Những người thừa cân có nhiều khả năng bị giãn tĩnh mạch hơn, đặc biệt là phụ nữ thừa cân và người cao tuổi. Việc mang vác quá nhiều trọng lượng cơ thể sẽ gây áp lực lớn hơn lên tĩnh mạch và có thể góp phần gây viêm hoặc trào ngược, đặc biệt là ở các tĩnh mạch nông lớn nhất, chẳng hạn như tĩnh mạch hiển ở chân.

Theo báo cáo được công bố bởi tờ Huffington Post về mối liên hệ giữa béo phì và giãn tĩnh mạch, đối với những người thừa cân, giãn tĩnh mạch thường khó đánh giá và điều trị hơn vì chúng thường không được phát hiện cho đến khi chúng tiến triển thành tình trạng viêm nặng hơn và có kích thước lớn hơn (dài tới 4 hoặc 5 cm, sâu bên trong chân).

Tinh dầu cân bằng nội tiết tố

Nhiều loại tinh dầu khác nhau có lợi cho việc cải thiện lưu lượng máu, đồng thời giảm viêm và mất cân bằng nội tiết tố. Một trong những loại tinh dầu tốt nhất để điều trị các vấn đề về tĩnh mạch là tinh dầu bách xù, có khả năng tăng cường lưu thông và hỗ trợ hệ tuần hoàn.

Hãy thử thoa vài giọt tinh dầu bách xù lên vùng da bị ảnh hưởng hai lần mỗi ngày trong vài tuần. Nếu chúng ta bị đau cơ, sưng tấy hoặc phồng rộp da, hãy thử sử dụng các loại tinh dầu pha loãng khác như tinh dầu bạc hà, tràm trà và oải hương với lượng nhỏ để làm dịu vùng da bị ảnh hưởng.

Chế độ ăn chống viêm

Một số loại thực phẩm có tác dụng đảo ngược tình trạng viêm và cải thiện lưu lượng máu, giúp điều trị giãn tĩnh mạch nhanh hơn và ngăn ngừa hình thành tĩnh mạch mới.

Chế độ ăn uống kém lành mạnh, nhiều chất béo chuyển hóa, đường, caffeine, rượu và thực phẩm chế biến sẵn, có thể góp phần gây tổn thương động mạch, tuần hoàn máu kém, các vấn đề về huyết áp, mất cân bằng nội tiết tố và tăng cân. Nhiều loại thực phẩm này cũng chứa nhiều natri, gây mất nước và chứa độc tố có thể làm trầm trọng thêm tình trạng sưng tấy ở tĩnh mạch bị giãn.

Một số thực phẩm chống viêm tốt nhất giúp giảm sự xuất hiện của chứng giãn tĩnh mạch bao gồm:

• Thực phẩm giàu chất xơ. Chất xơ giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và cũng cần thiết cho chức năng tiêu hóa khỏe mạnh. Ăn 30 đến 40g chất xơ mỗi ngày là một cách tuyệt vời để ngăn ngừa táo bón, một nguyên nhân có thể gây đầy hơi và tăng áp lực lên các tĩnh mạch quanh bụng và chân. Thực phẩm giàu chất xơ bao gồm hạt chia và hạt lanh (cũng là thực phẩm giàu omega-3), rau, trái cây tươi, các loại đậu ngâm nảy mầm và ngũ cốc nguyên hạt.
• Thực phẩm giàu chất chống oxy hóa. Các chất chống oxy hóa, chẳng hạn như flavonoid (có trong quả mọng), vitamin C và vitamin E (cả hai đều có trong rau xanh và trái cây họ cam quýt), giúp tăng cường tĩnh mạch, chống viêm và cải thiện sức khỏe động mạch. Vitamin E được biết đến với tác dụng ngăn ngừa cục máu đông, hoạt động như một chất làm loãng máu tự nhiên và có liên quan đến sức khỏe tim mạch. Vitamin C là một chất chống viêm mạnh mẽ và có lợi cho sức khỏe làn da.
• Thuốc lợi tiểu tự nhiên. Đôi khi, bác sĩ sử dụng thuốc lợi tiểu để giúp tăng lượng nước tiểu và giảm tình trạng giữ nước hoặc sưng tấy. Chúng ta có thể đạt được hiệu quả tương tự một cách an toàn bằng cách tiêu thụ các loại thảo mộc tươi (rau mùi tây, rau mùi, húng quế), thì là, lá bồ công anh, dưa chuột, măng tây và cần tây.
• Thực phẩm giàu magie. Ứ máu, các vấn đề về huyết áp và chuột rút ở chân (như hội chứng chân không yên) là những dấu hiệu cảnh báo thiếu hụt chất điện giải như kali và magie. Để khắc phục các triệu chứng này, hãy tăng cường tiêu thụ các loại rau lá xanh, bơ, chuối, rau họ cải và khoai lang.
• Thực phẩm cay. Thực phẩm có gia vị, chẳng hạn như ớt, tiêu hoặc cà ri, giúp làm nóng cơ thể và lưu thông máu, thúc đẩy tuần hoàn máu khỏe mạnh và thậm chí kiểm soát cảm giác thèm ăn/cân nặng.
• Cá đánh bắt tự nhiên. Cá hồi hoang dã, cá thu, cá cơm, cá mòi và cá ngừ cung cấp axit béo omega-3, rất quan trọng cho lưu thông máu.
• Giấm táo. Giấm táo cải thiện lưu thông máu trong thành tĩnh mạch và là một chất chống viêm hiệu quả. Nhiều người nhận thấy rằng sử dụng giấm táo cùng với cây phỉ cho các tĩnh mạch bị giãn giúp giảm sưng và cải thiện tình trạng giãn tĩnh mạch chỉ sau vài tuần.

Thảo dược thiên nhiên

Quả việt quất (Vaccinium myrtillus) và hạt dẻ ngựa (Aesculus hippocastanum) là hai dược liệu có lịch sử hàng ngàn năm sử dụng trong y học dân gian châu Âu. Nhiều nghiên cứu hiện đại đã chứng minh chúng vừa an toàn vừa hiệu quả trong cải thiện suy tĩnh mạch mạn tính tình trạng gây đau, sưng mắt cá, nặng chân, ngứa và chuột rút về đêm. Ngoài ra, các hoạt chất trong việt quất và hạt dẻ ngựa còn có lợi trong việc giảm giữ nước, cải thiện tuần hoàn ngoại vi, giảm phù nề, tiêu chảy, chuột rút tiền kinh nguyệt (PMS) và một số rối loạn da liên quan đến tuần hoàn.

Việt quất: có thể dùng tươi, dạng chiết xuất hoặc pha trà; chứa anthocyanin và bioflavonoid giúp bảo vệ thành mạch, tăng sức bền mao mạch.

Hạt dẻ ngựa: hạt, lá, vỏ và hoa được bào chế thành chiết xuất, kem bôi, trà hay viên nang; hoạt chất escin có tác dụng giảm phù nề, kháng viêm và bảo vệ tĩnh mạch.

Việc kết hợp chiết xuất hạt nho (Vitis vinifera) giàu proanthocyanidin và vitamin E đã được ghi nhận giúp tăng lưu thông máu, chống oxy hóa mạnh, bảo vệ nội mô tĩnh mạch, đồng thời tạo hiệu quả loãng máu tự nhiên an toàn. Bổ sung rutin, một bioflavonoid có nhiều trong hạt nho, vỏ thông, nam việt quất, táo gai và việt quất cũng có tác dụng làm bền thành mạch, giảm sưng đau do giãn tĩnh mạch.

Trong y học cổ truyền phương Đông, ngoài những dược liệu kể trên, còn có thể sử dụng các vị như đương quy, hòe hoa, cúc hoa, ngưu tất, xuyên khung, tam thất, đan sâm… Đây đều là những vị thuốc thường được phối ngũ trong các bài thuốc, và sẽ được lựa chọn, gia giảm tùy theo thể bệnh cụ thể của từng bệnh nhân.

Nâng cao chân

Nâng chân cao hơn tim trong 15 - 20 phút có thể thúc đẩy lưu thông máu và giảm sưng. Nâng cao chân là một chiến lược điều trị bảo tồn cho bệnh giãn tĩnh mạch, nhằm mục đích giảm các triệu chứng bằng cách giảm áp lực tĩnh mạch và phù ngoại biên.

Một bài báo năm 2019 trên tạp chí American Family Physician lưu ý rằng các phương pháp điều trị bảo tồn cho bệnh giãn tĩnh mạch bao gồm nâng cao chân, có thể giúp giảm các triệu chứng như cảm giác nặng nề, đau nhức và ngứa hoặc nóng rát, những triệu chứng này trở nên trầm trọng hơn khi đứng lâu. Tương tự, một bài đánh giá năm 2008 đã liệt kê nâng cao chân trong số các lựa chọn điều trị bảo tồn cho bệnh giãn tĩnh mạch, nhằm mục đích giảm triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng.

Một bài viết khác năm 2019 trên FP Essentials đã thảo luận về tình trạng suy tĩnh mạch mãn tính, lưu ý rằng việc nâng cao chân có thể làm giảm các triệu chứng như đau chân và nặng chân, liên quan đến bệnh giãn tĩnh mạch.

Vớ áp lực

Vớ áp lực thường được sử dụng để kiểm soát tình trạng giãn tĩnh mạch bằng cách tạo áp lực từ từ lên chân, giúp thúc đẩy sự hồi lưu tĩnh mạch và giảm áp lực tĩnh mạch. Những chiếc vớ được thiết kế đặc biệt này giúp cải thiện lưu thông máu và giảm sưng tĩnh mạch.

Một nghiên cứu năm 2020 đã phân tích tác động của liệu pháp vớ áp lực lên thành tĩnh mạch bị giãn, cho thấy sự cải thiện chức năng nội mô và giảm viêm, stress oxy hóa và các dấu hiệu đông máu. Điều này cho thấy vớ áp lực có thể ảnh hưởng tích cực đến sức khỏe thành tĩnh mạch.

Cấp đủ nước

Uống nhiều nước giúp duy trì lưu thông máu khỏe mạnh. Lưu thông máu tốt hơn là một trong những cách hàng đầu để loại bỏ chứng giãn tĩnh mạch.

Massage và chải khô

Massage chân hoặc sử dụng bàn chải khô có thể kích thích tuần hoàn máu và giảm tình trạng tích nước.

Một nghiên cứu năm 2013 đã khảo sát tác dụng của dẫn lưu bạch huyết thủ công trên bệnh nhân mắc bệnh tĩnh mạch mạn tính, thường bao gồm giãn tĩnh mạch. Kết quả cho thấy tình trạng bệnh cải thiện giai đoạn lâm sàng, các thông số huyết động và chất lượng cuộc sống ở những bệnh nhân này.

Một nghiên cứu khác đã xem xét tác dụng kết hợp của yoga và liệu pháp thiên nhiên đối với chứng giãn tĩnh mạch không biến chứng. Kết quả cho thấy sự kết hợp này làm giảm huyết áp và các dấu hiệu viêm, cho thấy khả năng phục hồi tình trạng viêm mô nội mô trong hệ thống vi mạch của bệnh nhân bị giãn tĩnh mạch.

Tránh ngồi hoặc đứng quá lâu

Thay đổi tư thế thường xuyên giúp ngăn ngừa máu ứ đọng trong tĩnh mạch. Một nghiên cứu triển vọng kéo dài 12 năm trên người dân Đan Mạch cho thấy việc đứng lâu khi làm việc làm tăng nguy cơ nhập viện do giãn tĩnh mạch lên 1,75 lần ở nam giới và 1,82 lần ở nữ giới, chiếm hơn một phần năm tổng số ca bệnh ở nhóm dân số trong độ tuổi lao động.

Một nghiên cứu khác trên người lao động Hàn Quốc cho thấy việc đứng lâu tại nơi làm việc có liên quan đáng kể đến việc tăng nguy cơ giãn tĩnh mạch và chuột rút chân về đêm ở cả nam và nữ. Nghiên cứu sâu hơn về những người làm việc ở tư thế đứng hoặc ngồi lâu cho thấy 83,4% người ở tư thế đứng và 59,4% người ở tư thế ngồi có bằng chứng về rối loạn tĩnh mạch mãn tính, cho thấy nguy cơ cao hơn liên quan đến việc đứng lâu.

Giảm thiểu các tư thế tĩnh kéo dài có thể giúp ngăn ngừa bệnh tiến triển nặng hơn và làm giảm các triệu chứng liên quan đến giãn tĩnh mạch. Đối với những người đã bị giãn tĩnh mạch, nên kết hợp vận động thường xuyên và tránh bất động kéo dài để kiểm soát các triệu chứng và làm chậm tiến triển của bệnh.

Quần áo không bó sát

Một bài báo năm 2019 đăng trên American Family Physician khuyến nghị mặc quần áo rộng rãi, không bó sát như một phần của điều trị bảo tồn bệnh giãn tĩnh mạch, nhằm giúp giảm phù ngoại biên và cải thiện triệu chứng. Trước đó, một nghiên cứu từ năm 1975 tại New Guinea cũng ghi nhận tỷ lệ giãn tĩnh mạch thấp ở cộng đồng địa phương, nơi hầu như không có thói quen mặc quần áo bó sát – yếu tố được cho là góp phần quan trọng ở nhiều nhóm dân số khác. Những bằng chứng này gợi ý rằng việc tránh quần áo chật có thể hỗ trợ lưu thông máu và mang lại lợi ích trong kiểm soát giãn tĩnh mạch. Tuy nhiên, cần thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu để xác định rõ mối liên hệ nhân quả trực tiếp giữa quần áo thoải mái và hiệu quả phòng ngừa hoặc cải thiện bệnh.

BS. Nguyễn Thùy Ngân (Thọ Xuân Đường)