Tổng quan về bệnh và mức độ phổ biến

Viêm điểm bám gân lồi cầu ngoài xương cánh tay là một trong những dạng tổn thương cơ xương khớp khá phổ biến, thường được biết đến với tên gọi quen thuộc hơn là hội chứng khuỷu tay tennis. Đây là tình trạng viêm xảy ra ở phần gân bám vào lồi cầu ngoài của xương cánh tay, gây ra đau nhức và ảnh hưởng nhiều đến vận động của cánh tay. Mặc dù phần lớn các trường hợp có xu hướng tự hồi phục sau một thời gian nghỉ ngơi và được điều trị đúng cách, nhưng nếu để tình trạng tiến triển thành mạn tính thì khả năng tái phát sẽ cao hơn rất nhiều, kèm theo nguy cơ xuất hiện các biến chứng phức tạp ảnh hưởng đến sức khỏe, sinh hoạt cũng như khả năng lao động của người bệnh. Vì vậy, việc phát hiện sớm và điều trị triệt để ngay từ khi xuất hiện những dấu hiệu đầu tiên là điều vô cùng cần thiết.

Cấu tạo khuỷu tay liên quan đến bệnh

Để hiểu rõ hơn về căn bệnh này, trước hết cần biết đôi nét về cấu tạo của khuỷu tay. Khuỷu tay là một khớp bản lề quan trọng của cơ thể, được hình thành từ ba xương chính gồm xương cánh tay, xương trụ và xương quay. Phần đầu các xương này được bao phủ bởi lớp sụn, có vai trò như một lớp đệm, vừa giúp các khớp trượt lên nhau một cách trơn tru vừa hỗ trợ hấp thụ các chấn động từ hoạt động thường ngày.

Xung quanh khớp khuỷu còn có hệ thống dây chằng chắc chắn, bao gồm dây chằng bên quay, dây chằng bên trụ và dây chằng vòng, giúp gắn kết các xương lại với nhau, đồng thời đảm bảo cho khớp khuỷu luôn giữ được sự ổn định cần thiết. Bên ngoài khớp có màng hoạt dịch bao bọc, tạo thành một bao khớp hoàn chỉnh, vừa bảo vệ vừa cung cấp dịch khớp để nuôi dưỡng và bôi trơn.

Ngoài dây chằng, cấu tạo của khuỷu tay còn có sự hiện diện của các gân quan trọng như gân cơ nhị đầu và gân cơ tam đầu, vốn có mối liên hệ chặt chẽ với tình trạng viêm gân thường gặp. Không thể bỏ qua hệ thống dây thần kinh cũng chạy qua vùng khuỷu tay, trong đó có ba dây chính là thần kinh quay, thần kinh giữa và thần kinh trụ. Các dây thần kinh này đóng vai trò như những đường dẫn truyền tín hiệu, vừa điều khiển hoạt động của cơ, vừa giúp cơ thể cảm nhận được các kích thích từ bên ngoài như cảm giác chạm, đau hay nhiệt độ.

Cơ chế và nguyên nhân gây bệnh

Trong bối cảnh đó, viêm điểm bám gân lồi cầu ngoài xương cánh tay được hiểu là tình trạng đau nhức xuất phát từ sự quá tải ở các gân khuỷu tay. Nguyên nhân thường gặp nhất là do lặp đi lặp lại nhiều lần các động tác liên quan đến cổ tay và cánh tay, khiến cho gân của cơ cẳng tay bị ma sát liên tục với phần mỏm xương bên ngoài khuỷu. Chính vì sự liên quan mật thiết với môn thể thao quần vợt, căn bệnh này được gọi bằng cái tên quen thuộc là hội chứng khuỷu tay tennis.

Tuy vậy, cần nhấn mạnh rằng không chỉ những người chơi tennis mới có nguy cơ mắc bệnh, mà bất kỳ ai thường xuyên phải thực hiện các cử động lặp lại như vẽ tranh, tô màu, thái thực phẩm hoặc mang vác vật nặng bằng tay đều có thể gặp phải. Thực tế, thống kê cho thấy chỉ khoảng từ 3 đến 5 phần trăm dân số bị ảnh hưởng bởi chứng đau gân khuỷu tay, nhưng con số này vẫn không hề nhỏ nếu xét trong cộng đồng. Trong nhiều trường hợp, bệnh nhân chỉ cần nghỉ ngơi và dùng các loại thuốc giảm đau thông thường là tình trạng sẽ được cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài và trở nên nghiêm trọng, thậm chí không đáp ứng với các biện pháp điều trị bảo tồn, người bệnh có thể buộc phải cân nhắc phẫu thuật để loại bỏ phần mô bị tổn thương.

Triệu chứng điển hình

Về mặt triệu chứng, biểu hiện đặc trưng nhất của viêm điểm bám gân lồi cầu ngoài xương cánh tay chính là cảm giác đau ở mặt ngoài của khuỷu. Ban đầu, cơn đau có thể xuất hiện từng lúc, chỉ khi người bệnh vận động hoặc thực hiện các động tác cụ thể, đặc biệt là những động tác liên quan đến việc duỗi và kéo gân cổ tay. Nhưng nếu không được can thiệp, sau một thời gian kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, cơn đau sẽ xuất hiện thường xuyên hơn, trở nên liên tục và có xu hướng lan rộng xuống cẳng tay, thậm chí kéo dài đến cả cổ tay.

Người bệnh thường nhận thấy sự khó chịu rõ rệt khi thực hiện các hoạt động hằng ngày như bắt tay, nắm chặt đồ vật, xoay nắm cửa hay cầm một tách cà phê. Tùy từng trường hợp, tình trạng có thể ảnh hưởng đến một bên hoặc cả hai bên khuỷu tay, làm hạn chế đáng kể các hoạt động vốn rất đơn giản trong sinh hoạt thường ngày.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Một câu hỏi thường gặp là khi nào cần tìm đến bác sĩ. Trên thực tế, nếu các triệu chứng đau nhức vùng khuỷu kéo dài liên tục trên một tuần hoặc trở nên nặng nề hơn, người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan. Việc trì hoãn thăm khám có thể khiến tình trạng viêm trở nên mạn tính, khó điều trị dứt điểm và dễ tái phát nhiều lần.

Các dấu hiệu báo động cần đặc biệt lưu ý bao gồm đau tăng dần theo thời gian, cơn đau xuất hiện ngay cả khi nghỉ ngơi, giảm khả năng vận động, sưng tấy hoặc có cảm giác yếu lực ở bàn tay. Khi gặp phải những biểu hiện này, người bệnh cần lập tức liên hệ với bác sĩ chuyên khoa để được kiểm tra và có phương án điều trị kịp thời.

Biến chứng có thể gặp nếu điều trị không đúng

Nếu không được chữa trị đúng cách, viêm điểm bám gân lồi cầu ngoài xương cánh tay có thể gây ra nhiều biến chứng phiền toái. Ban đầu, bệnh khiến người bệnh gặp khó khăn trong công việc và hoạt động thể chất, giảm khả năng cầm nắm vật dụng. Phần lớn các trường hợp nhẹ có thể tự cải thiện khi nghỉ ngơi và tuân thủ điều trị theo hướng dẫn.

Tuy nhiên, ở một tỷ lệ nhỏ, bệnh diễn tiến mạn tính sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng hơn. Lúc này, người bệnh có nguy cơ đối diện với tình trạng thoái hóa, xơ hóa gân duỗi, thậm chí đứt gân tự phát mà không cần một chấn thương mạnh nào. Điều này không chỉ gây đau đớn kéo dài mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống, ảnh hưởng nặng nề đến sinh hoạt và lao động về lâu dài. Vì vậy, việc phát hiện sớm và điều trị tích cực ngay từ đầu có ý nghĩa then chốt để ngăn ngừa các biến chứng không mong muốn.

Điều trị

Về phương pháp điều trị, bác sĩ thường bắt đầu bằng những biện pháp bảo tồn. Người bệnh sẽ được khuyến cáo tạm ngưng chơi thể thao hoặc hạn chế thực hiện những công việc đòi hỏi vận động lặp đi lặp lại vùng cánh tay, nhằm cho khuỷu tay có thời gian nghỉ ngơi. Song song với đó là sự hỗ trợ của các thuốc giảm đau chống viêm thông thường như Ibuprofen hay Naproxen, giúp làm giảm triệu chứng khó chịu.

Đối với những trường hợp đau nhiều hoặc kéo dài, bác sĩ có thể cân nhắc tiêm thuốc corticosteroid trực tiếp vào khu vực tổn thương để giảm sưng đau nhanh chóng. Ngoài ra, việc đeo nẹp cố định cánh tay cũng là một lựa chọn hữu ích, giúp cơ và gân được đưa về trạng thái nghỉ ngơi, hạn chế tình trạng kéo căng liên tục.

Một số phương pháp điều trị hiện đại khác cũng được áp dụng, chẳng hạn như siêu âm sóng xung kích, có tác dụng phá vỡ mô sẹo, tăng lưu lượng máu đến khu vực viêm và thúc đẩy quá trình lành thương. Trong trường hợp các biện pháp này không mang lại hiệu quả sau từ sáu đến mười hai tháng, phẫu thuật sẽ được xem xét nhằm loại bỏ phần mô bị tổn thương, giúp khôi phục chức năng vận động cho khuỷu tay.

Bên cạnh các biện pháp của y học hiện đại, y học cổ truyền được sử dụng như một phương pháp hỗ trợ phục hồi an toàn và bền vững cho viêm điểm bám gân lồi cầu ngoài xương cánh tay. Theo Đông y, bệnh liên quan đến tình trạng khí huyết ứ trệ tại kinh lạc vùng khuỷu, thường gặp khi lao lực, phong hàn thấp xâm nhập hoặc gân cơ suy yếu.

Các phương pháp thường được áp dụng gồm thuốc thang uống trong, thuốc dùng ngoài (xoa bóp, chườm đắp thảo dược), châm cứu – điện châm và tập vận động phục hồi. Những biện pháp này giúp giảm đau, thư giãn gân cơ, cải thiện vận động và hạn chế tái phát khi được phối hợp đúng cách với điều trị hiện đại.

Phòng ngừa

Ngoài điều trị, việc phòng ngừa viêm điểm bám gân lồi cầu ngoài xương cánh tay cũng vô cùng quan trọng. Thực tế, căn bệnh này hoàn toàn có thể được hạn chế ngay từ đầu nếu mỗi người chú ý điều chỉnh thói quen sinh hoạt và làm việc hằng ngày.

Việc tăng cường sức mạnh và độ linh hoạt cho cơ cánh tay và cổ tay bằng những bài tập nhẹ như tập tạ nhỏ sẽ giúp gân và cơ khỏe hơn, giảm nguy cơ chấn thương. Trước khi tham gia các hoạt động thể thao, đặc biệt là những môn phải thực hiện động tác lặp đi lặp lại nhiều lần, người tập cần chú ý khởi động và căng giãn cơ đầy đủ để làm nóng khớp. Hạn chế tối đa việc lặp lại liên tục một động tác duy nhất trong thời gian dài, và nếu bắt buộc phải làm, cần xen kẽ những khoảng nghỉ ngắn để tránh quá tải cho gân.

Bên cạnh đó, với những người chơi thể thao, việc lựa chọn dụng cụ phù hợp, vừa vặn với bàn tay, chẳng hạn như vợt tennis có kích thước và trọng lượng đúng tiêu chuẩn, cũng là yếu tố quan trọng góp phần phòng ngừa bệnh.

Chăm sóc và phục hồi tại nhà

Trong quá trình điều trị, việc chăm sóc và phục hồi tại nhà đóng vai trò không nhỏ trong việc rút ngắn thời gian hồi phục. Người bệnh nên ưu tiên cho khuỷu tay được nghỉ ngơi nhiều nhất có thể, đồng thời tránh tham gia những bộ môn thể thao hay công việc vốn là nguyên nhân làm tình trạng nặng hơn. Thay vào đó, có thể lựa chọn các hoạt động nhẹ nhàng, ít gây áp lực lên khuỷu.

Các bài tập chuyển động cơ vai và bắp tay mức độ nhẹ sẽ hỗ trợ giảm căng thẳng ở khuỷu tay mà không làm gân bị kéo căng quá mức. Việc sử dụng thuốc giảm đau không kê đơn cần có sự tư vấn từ bác sĩ để đảm bảo an toàn. Ngoài ra, chườm lạnh vùng khuỷu bị viêm là một cách hiệu quả giúp giảm đau và sưng, nên thực hiện mỗi lần khoảng mười lăm phút và lặp lại vài lần trong ngày. Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định dùng thêm nẹp hỗ trợ hoặc tham gia các buổi vật lý trị liệu do chuyên gia hướng dẫn để tăng hiệu quả điều trị.

Kết luận

Tóm lại, viêm điểm bám gân lồi cầu ngoài xương cánh tay là một bệnh lý không hiếm gặp nhưng lại có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe, sinh hoạt và khả năng lao động của người bệnh nếu không được quan tâm điều trị đúng mức. Bệnh thường khởi phát do tình trạng quá tải gân bởi những động tác lặp đi lặp lại, và có xu hướng tiến triển mạn tính nếu không được kiểm soát sớm. Việc nhận biết triệu chứng ngay từ đầu, chủ động thăm khám, kết hợp điều trị tích cực cùng với thay đổi lối sống hợp lý sẽ giúp người bệnh kiểm soát tốt tình trạng, ngăn ngừa biến chứng và nhanh chóng lấy lại cuộc sống sinh hoạt bình thường.

BS. Nguyễn Yến (Thọ Xuân Đường)