Mẩn ngứa là một triệu chứng thường gặp của nhiều bệnh lý da liễu như mề đay, viêm da cơ địa…hoặc có thể là dấu hiệu cảnh báo một số bệnh lý khác như bệnh lý về gan, dị ứng, giun sán…Tình trạng mẩn ngứa gây ra cho người bệnh nhiều khó chịu, làm giảm chất lượng cuộc sống và có thể để lại những vết sẹo gây mất thẩm mỹ. Nếu như việc điều trị mẩn ngứa bằng thuốc Tây có thể gây ra nhiều tác dụng phụ không mong muốn thì phương pháp điều trị mẩn ngứa bằng các cây thuốc Nam lại rất an toàn và mang lại hiệu quả cao. Sau đây là một số cây thuốc Nam có tác dụng điều trị mẩn ngứa hiệu quả:

Lá khế chua

Lá khế chua là một trong những cây thuốc chữa mẩn ngứa vô cùng quen thuộc và dễ tìm thấy trong vườn nhà. Theo một số nghiên cứu khoa học, trong lá khế chua có chứa rất nhiều chất kháng khuẩn, có khả năng tiêu diệt các vi khuẩn gây dị ứng, ngứa da; ngoài ra trong lá khế chua còn chứa lượng lớn vitamin C, flavonoid… có tác dụng kháng viêm, làm lành vết thương hiệu quả. 

Trong Đông y, lá khế chua có vị chua, chát, tính bình, có tác dụng tiêu viêm, thanh nhiệt, giải độc. Với những đặc tính này mà lá khế chua được dùng rất nhiều trong việc điều trị các chứng như mẩn ngứa, dị ứng, mụn nhọt, rôm sảy, nổi mề đay… rất hiệu quả.

Cách sử dụng:

• Tắm nước lá khế chua:
  • Lấy một nắm lá khế chua đem ngâm với nước muối pha loãng, sau đó rửa sạch và để ráo.
  • Dùng tay vò nát lá khế rồi cho vào nồi để đun sôi khoảng 3-5 phút.
  • Lọc lấy phần nước cốt và lá để riêng. Lấy phần nước cốt lá khế pha với nước sạch rồi đem tắm. Phần lá khế còn lại có thể tận dụng để xát nhẹ nhàng lên vùng da bị mẩn ngứa, giúp đẩy nhanh quá trình điều trị.
• Uống nước lá khế chua:
  • Lấy một nắm lá khế rửa sạch rồi để ráo nước.
  • Cho lá khế vào ấm đun với lửa nhỏ khoảng 1 tiếng để tinh chất của lá khế được chiết hết.
  • Lọc lấy nước cốt, bỏ bã và dùng nước này để uống ngày 2 lần để giảm các biểu hiện mẩn ngứa.
• Chườm lá khế chua sao vàng:
  • Lấy một nắm lá khế đem rửa sạch và để ráo.
  • Sau đó cho lượng lá khế này sao vàng trên chảo nóng cho đến khi lá khế quắt lại.
  • Cho hỗn hợp này ra một tấm vải sạch, rồi chườm lên vùng da bị mẩn ngứa.

Quả mướp đắng

Quả mướp đắng hay còn có tên gọi khác là khổ qua, là một trong những loại thực phẩm quen thuộc và bổ dưỡng, được chế biến thành các món ăn hấp dẫn. Không những thế, mướp đắng còn được biết đến là vị thuốc có tác dụng giúp lợi tiểu, kích thích tuần hoàn máu, ngăn ngừa bệnh tim mạch, giảm cholesterol xấu trong máu, hỗ trợ điều trị bệnh đái tháo đường, ngăn ngừa ung thư, làm đẹp da… 

Các nghiên cứu cho thấy, trong mỗi trái mướp đắng có chứa hàm lượng lớn vitamin và chất khoáng như vitamin B1, B2, B3, B9, canxi, magie, kali, sắt và nhiều nguyên tố vi lượng có lợi cho sức khỏe làn da, đặc biệt hàm lượng vitamin C có trong mướp đắng cao gấp nhiều lần so với chanh và dâu tây, vì vậy mướp đắng có tác dụng tuyệt vời trong việc chữa bệnh ngoài da như trị mẩn ngứa, trị rôm sảy, dị ứng da.. 

Cách sử dụng:

• Đắp mướp đắng
  • Sử dụng 1-2 trái mướp đắng rửa sạch, bỏ phần ruột và cắt thành các đoạn nhỏ. Sau đó đem xay nhuyễn mướp đắng bằng máy xay. Sau đó, đắp một lớp hỗn hợp mướp đắng đã được xay nhuyễn lên những vùng da bị mẩn ngứa và giữ nguyên trong khoảng từ 10 – 15 phút rồi rửa sạch lại bằng nước sạch.
  • Hoặc có thể lấy hỗn hợp mướp đắng đã xay nhuyễn pha với nước ấm để tắm.
• Tắm nước lá mướp đắng:
  • Bên cạnh việc dùng quả mướp đắng, chúng ta cũng có thể sử dụng lá của thảo dược này để chữa mề đay, mẩn ngứa. Lấy 1 nắm lá mướp đắng to, đem rửa sạch rồi cho vào nồi đã có sẵn nước sao cho vừa ngập lá, đun sôi trong 5 phút thì bỏ ra để nguội bớt. Thêm nước lạnh vào nước lá mướp đắng đến khi đạt nhiệt độ ấm vừa phải thì tắm như bình thường, phần bã chà nhẹ lên khu vực bị ngứa để tăng hiệu quả.

Cây kinh giới

Kinh giới còn được gọi với tên khác là giả tô, khương giả. Theo Đông y, kinh giới có vị cay, tính ấm, quy vào kinh Phế và kinh Can, có tác dụng phát tán phong hàn, giải độc, kháng viêm, thường dùng để chữa viêm họng, mụn nhọt, mề đay, mẩn ngứa, dị ứng, đau bụng kinh, lên sởi, cảm, sốt… Theo y học hiện đại, kinh giới có thành phần chính là tinh dầu thơm như D-menthol, Menthol Racemic và D-Limochen, tinh dầu này có thể hỗ trợ cân bằng nhiệt độ trong cơ thể, khử trùng một cách tự nhiên và cắt giảm nhanh cơn ngứa.

Cách sử dụng:

• Tắm nước lá kinh giới.
  • Lấy một nắm lá kinh giới tươi, rửa sạch và ngâm qua nước muối loãng rồi để ráo nước.
  • Vò nhẹ lá kinh giới rồi cho vào nồi đun cùng khoảng 3 – 4 lít nước, đun khoảng 10 phút.
  • Đổ nước ra chậu và pha thêm 1 thìa muối trắng, chờ nước nguội hoặc pha thêm nước mát rồi tắm. Khi tắm, có thể sử dụng bã lá kinh giới xoa nhẹ nhàng lên vùng da bị nổi mẩn ngứa.
• Chườm nóng lá kinh giới lên vùng da nổi mề đay:
  • Lấy phần ngọn kinh giới (tốt nhất là phần ngọn có hoa), đem rửa sạch, để ráo nước
  • Cho vào chảo sao nóng đến khi lá kinh giới se lại
  • Cho kinh giới vừa sao vào mảnh vải mỏng, sạch rồi chườm lên vùng da nổi mẩn ngứa.
  • Áp dụng 1-2 lần/ ngày và chườm thường xuyên cho đến khi hết mẩn ngứa.

Tía tô

Đây cũng là một cây thuốc nam có tác dụng tuyệt vời trong điều trị mẩn ngứa. Trong Đông y, tía tô vị cay, tính ôn, quy vào hai kinh Phế và Tỳ, có tác dụng hành khí, phát tán phong hàn, đào thải độc tố. Do vậy, thảo được này thường được dân gian sử dụng để chữa các bệnh ngoài da như mẩn ngứa, mụn nhọt…

Theo các nghiên cứu khoa học, trong lá tía tô có nhiều thành phần có tác dụng ức chế quá trình sản xuất histamine (nguyên nhân gây mẩn ngứa, dị ứng) như quercetin, luteolin, acid alpha-linolenic, rosmarinic acid… Do đó, giúp làm giảm nhanh triệu chứng mề đay, mẩn ngứa. Ngoài ra, trong lá tía tô còn có vitamin C và các khoáng chất như sắt, photpho…có tác dụng làm giảm cytokine trong cơ thể ( nguyên nhân gây viêm nhiễm da), giúp cơ thể tăng cường sức đề kháng, hệ miễn dịch cũng như phục hồi cơ thể sau tổn thương.

Cách sử dụng:

• Tắm nước lá tía tô:
  • Lấy một nắm lá tía tô đem rửa sạch, cho vào nồi chứa 3 lít nước sạch, đun trong 20 phút rồi tắt bếp.
  • Chắt nước lá tía tô ra chậu rồi hòa tan 1 thìa muối và pha với nước lạnh để tắm. Có thể sử dụng phần bã lá tía tô để chà nhẹ lên vùng da bị mẩn đỏ.
• Đắp trực tiếp lá tía tô:
  • Rửa sạch lá tía tô rồi ngâm với nước muối loãng trong vòng 5 phút.
  • Vớt lá tía tô rồi để ráo nước, cho vào cối giã nát với ít muối.
  • Đắp lá tía tô vừa giã nát lên vùng da bị mẩn ngứa khoảng 20 phút, rồi rửa sạch lại với nước sạch. Sử dụng 2 lần/ngày để đạt được hiệu quả tốt nhất.
• Uống nước lá tía tô:
  • Lấy 1 nắm lá tía tô rửa sạch, sau đó ngâm với nước muối loãng.
  • Vớt lá tía tô, để ráo nước rồi cho vào máy xay nhuyễn.
  • Cho lá tía tô vừa xay vào nồi cùng 200ml nước sạch. Sau khi nước sôi thì vặn lửa nhỏ và đun thêm khoảng 5 phút rồi tắt bếp.
  • Chắt lấy phần nước tía tô uống hàng ngày, có thể dùng phần bã lá tía tô có thể đắp trực tiếp lên vùng da bị mẩn ngứa.

Cây sài đất 

Cây sài đất (hay còn gọi là cây húng trám) là một loài cây cỏ dại mọc trên nhiều địa phương của nước ta. Trong Đông y sài đất vị ngọt, chua, tính mát, tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tiêu nhọt, kháng viêm, được sử dụng để làm giảm bớt các triệu chứng ngoài da như ngứa ngáy, mẩn đỏ, mụn nước... 

Một số nghiên cứu đã cho thấy rằng trong cây sài đất có chứa rất nhiều hoạt chất có dược tính mạnh như Flavonoid, Carotenoid, Saponin... Đây đều là những hoạt chất có tác dụng chống viêm, kháng khuẩn, làm giảm nhanh các triệu chứng mẩn đỏ, ngứa ngáy ở trên da. Không chỉ vậy, Chlorophyll - chất diệp lục cô đặc có trong cây sài đất còn giúp thúc đẩy quá trình phục hồi và chữa lành sự thương tổn ở trên da, từ đó giúp ngăn ngừa nguy cơ thâm sẹo hiệu quả. 

Cách sử dụng: Đắp và uống nước sài đất tươi:

• Lấy 100g sài đất tươi rửa sạch rồi ngâm với nước muối loãng.
• Đem giã nát rồi lọc lấy nước, sau đó pha thêm 100ml nước lọc và một chút muối, chia làm 2 lần uống trong ngày.
• Phần bã đắp lên khu vực da bị mẩn ngứa giúp xoa dịu cơn ngứa hiệu quả.

Trà xanh

Trà xanh là một cây thảo dược vô cùng quen thuộc, vừa là một loại thức uống ngon miệng, vừa có nhiều công dụng tuyệt vời với sức khoẻ như thanh nhiệt, giải độc, sát trùng, cầm máu, làm đẹp… Đặc biệt, trong trà xanh có chứa nhiều chất chống oxy hóa giúp kháng viêm, kháng khuẩn, giúp làm giảm tình trạng mẩn ngứa rất tốt.

 Cách thực hiện:

• Dùng 20 gram lá trà xanh rửa sạch và để ráo nước.
• Cho lá trà xanh vào nồi đun cùng với 2 lít nước trong 15 phút.
• Cho thêm một chút muối vào nồi nước, để nguội rồi sử dụng để tắm.

Sử dụng nước trà xanh để tắm mỗi ngày một lần. Kiên trì thực hiện đến khi bệnh tình trạng mẩn ngứa khỏi hẳn.

Những lưu ý khi sử dụng các cây thuốc Nam để trị mẩn ngứa

Khi áp dụng các cây thuốc Nam để trị mẩn ngứa, người bệnh nên lưu ý đến những vấn đề sau để đạt được kết quả tốt nhất:

• Trước khi sử dụng bất kỳ phương pháp điều trị nào nên đi kiểm tra kỹ lưỡng tình trạng bệnh của mình. Tốt nhất nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
• Hiệu quả trị mẩn ngứa khi sử dụng các cây thuốc Nam không nhanh chóng như uống thuốc Tây Y, cần sử dụng kiên trì. Sau một thời gian sử dụng, nếu triệu chứng không thuyên giảm thì cần tìm kiếm các biện pháp hiệu quả hơn.
• Không bôi, đắp trực tiếp thảo dược trên những vùng da bị viêm có mủ, có vết thương hở.
• Không áp dụng cách chà xát thảo dược trên da nếu da bị viêm nặng, lở loét vì dễ gây nhiễm trùng, bội nhiễm rất nguy hiểm.
• Không nên dùng nước thảo dược đã đun để qua đêm mà cần sử dụng luôn sau khi đun sôi.
• Vệ sinh da cẩn thận và nên dưỡng ẩm da để giảm cảm giác ngứa ngáy. Tuyệt đối không gãi ngứa.

BS. Hoàng Ly (Thọ Xuân Đường)