Trong dòng chảy ấy, ẩm thực Việt Nam không chỉ là nghệ thuật nấu nướng, mà còn là một phương thức bảo vệ và nuôi dưỡng sức khỏe. Mỗi món ăn truyền thống đều hàm chứa sự hài hòa của âm dương, ngũ hành, gắn liền với khí hậu, thổ nhưỡng và thể trạng người Việt.

Ăn uống theo mùa, nền tảng dưỡng sinh của người Việt

Người Việt từ lâu đã hình thành thói quen ăn theo mùa, tức “mùa nào thức nấy”. Đây không chỉ là lựa chọn kinh tế hay khẩu vị, mà là một nguyên tắc y học dân gian sâu sắc. Thực phẩm đúng mùa thường tươi ngon, giàu dưỡng chất, dễ tiêu hóa và phù hợp nhất với sự biến đổi của thời tiết.

Đặc biệt ở miền Bắc, nơi có đủ bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, việc điều chỉnh chế độ ăn uống theo thời tiết giúp cơ thể tự điều hòa âm dương, hạn chế bệnh tật phát sinh theo mùa.

Ẩm thực ngày Tết và cân bằng âm dương

Tết Nguyên đán rơi vào thời điểm mùa đông, đầu xuân, khi khí trời lạnh, âm khí thịnh. Theo quan niệm y học cổ truyền, lúc này cơ thể cần được bổ sung dương khí để chống rét, giữ ấm và duy trì năng lượng.

Chính vì vậy, mâm cơm ngày Tết của người Việt thường có:

• Các món giàu đạm và chất béo như các loại thịt, giò, chả (thuộc dương).
• Phương pháp chế biến khô, nóng như rán, xào, kho, rim.
• Sử dụng nhiều gia vị cay, ấm như gừng, tỏi, tiêu, ớt, hành, kiệu.

Những lựa chọn này phản ánh sự thích ứng tự nhiên giữa con người và khí hậu mùa lạnh, giúp cơ thể sinh nhiệt, tăng cường tiêu hóa và phòng cảm lạnh.

Gia vị vườn nhà, những “vị thuốc” quen mà quý

Trong văn hóa ẩm thực Việt, gia vị không chỉ để giúp tăng hương vị cho món ăn, mà còn là những vị thuốc Nam quen thuộc. Rau mùi, hành, tỏi, gừng, ớt, kiệu… đều là thảo mộc vườn nhà, dễ kiếm nhưng mang giá trị y học rõ rệt.

Theo y học cổ truyền, các loại gia vị này có tác dụng:

• Kích thích tiêu hóa, giảm đầy trệ do ăn nhiều đạm mỡ.
• Giữ ấm cơ thể, tán hàn, hỗ trợ phòng cảm lạnh.
• Hạn chế sự phát triển của vi sinh vật, giúp bảo quản thực phẩm.
• Quan trọng hơn cả là điều hòa âm dương trong bối cảnh ăn uống dư thừa ngày Tết.

Các gia vị vườn nhà như rau mùi, hành, tỏi, gừng, ớt, kiệu đều có đặc điểm chung là vị cay, tính ấm, rất phù hợp để sử dụng trong mùa lạnh và những ngày Tết, khi cơ thể cần tăng dương khí và hỗ trợ tiêu hóa. Việc sử dụng đúng loại, đúng lượng không chỉ làm món ăn ngon hơn mà còn góp phần điều hòa âm dương, phòng bệnh từ bữa ăn, đúng với tinh thần dưỡng sinh của y học cổ truyền Việt Nam.

Rau mùi (ngò rí)

Theo y học cổ truyền: Rau mùi có vị cay, tính ấm, quy kinh Phế và Tỳ; có tác dụng phát tán phong hàn, giải biểu nhẹ, kiện tỳ, hòa vị, thường dùng để hỗ trợ tiêu hóa, giảm đầy bụng, cảm lạnh nhẹ, ra mồ hôi.

Theo y học hiện đại: Rau mùi chứa tinh dầu và flavonoid có tác dụng chống oxy hóa, kháng khuẩn nhẹ, hỗ trợ tiêu hóa, giảm co thắt đường ruột và cải thiện cảm giác chán ăn.

Hành

Theo y học cổ truyền: Hành có vị cay, tính ấm, quy kinh Phế và Vị; có tác dụng tán hàn, thông dương, giải biểu, thường dùng trong các trường hợp cảm lạnh, đau đầu do lạnh, ăn uống khó tiêu.

Theo y học hiện đại: Hành chứa các hợp chất sulfur và flavonoid có tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm, hỗ trợ tiêu hóa và góp phần cải thiện tuần hoàn máu ngoại vi.

Tỏi

Theo y học cổ truyền: Tỏi có vị cay, tính ôn, quy kinh Tỳ và Vị; có tác dụng ôn trung, giải độc, sát khuẩn, tiêu tích, thường dùng để phòng rối loạn tiêu hóa, đầy trướng, ăn không tiêu.

Theo y học hiện đại: Hoạt chất allicin trong tỏi có tác dụng kháng khuẩn, kháng virus, kháng nấm, hỗ trợ giảm lipid máu, cải thiện huyết áp và bảo vệ tim mạch khi dùng với liều phù hợp.

Gừng

Theo y học cổ truyền: Gừng có vị cay, tính ấm, quy kinh Phế, Tỳ, Vị; có tác dụng ôn trung tán hàn, chỉ ẩu, hóa đàm, rất thường dùng trong mùa lạnh, giúp chống lạnh bụng, buồn nôn, đầy hơi.

Theo y học hiện đại: Gừng chứa gingerol và shogaol có tác dụng chống viêm, chống oxy hóa, hỗ trợ tiêu hóa, giảm buồn nôn, cải thiện nhu động ruột và có lợi cho chuyển hóa.

Ớt

Theo y học cổ truyền: Ớt có vị cay, tính rất nóng, quy kinh Tâm và Tỳ; có tác dụng ôn trung tán hàn mạnh, kích thích dương khí, thường dùng với lượng nhỏ để làm ấm cơ thể, kích thích tiêu hóa.

Theo y học hiện đại: Capsaicin trong ớt có tác dụng kích thích tuần hoàn, tăng sinh nhiệt, hỗ trợ chuyển hóa năng lượng; tuy nhiên dùng quá nhiều có thể gây kích ứng dạ dày.

Kiệu

Theo y học cổ truyền: Kiệu có vị cay, tính ấm, quy kinh Tỳ và Vị; có tác dụng ôn trung, hành khí, tiêu thực, thường dùng trong các món ăn ngày Tết để chống đầy bụng, khó tiêu do ăn nhiều đạm mỡ.

Theo y học hiện đại: Kiệu thuộc họ hành, chứa hợp chất sulfur có tác dụng kháng khuẩn, hỗ trợ tiêu hóa, giúp giảm rối loạn tiêu hóa sau bữa ăn nhiều dầu mỡ.

Cây cỏ vườn nhà, Nam dược trong bữa ăn hằng ngày

Quan niệm “cây cỏ vườn nhà cũng là thuốc” là một nét đặc trưng của văn hóa chữa bệnh Việt Nam. Nam y, Nam dược không tách rời bếp núc, mà hiện diện ngay trong từng bữa ăn.

Chữa bệnh bằng thuốc Nam không chỉ là dùng thang thuốc, mà còn là chữa từ lối sống, từ ăn uống, giúp cơ thể tự điều chỉnh và phục hồi. Đây là giá trị bền vững mà y học cổ truyền Việt Nam mang lại, đặc biệt phù hợp với việc dưỡng sinh và phòng bệnh.

Thọ Xuân Đường gìn giữ và lan tỏa tinh thần Nam y trong đời sống hiện đại

Trong dòng chảy kế thừa và phát triển ấy, Thọ Xuân Đường không chỉ thực hành khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền Việt Nam, mà còn chú trọng hướng dẫn chế độ ăn uống, dưỡng sinh, giúp mỗi người chủ động chăm sóc sức khỏe thông qua sinh hoạt hằng ngày.

Bên cạnh hoạt động khám bệnh và điều trị, Thọ Xuân Đường còn tham gia nghiên cứu và phát triển các sản phẩm dinh dưỡng, món ăn bài thuốc, kết hợp hài hòa giữa ẩm thực truyền thống và nguyên lý âm dương ngũ hành, như:

• Các dòng bột dinh dưỡng từ hạt mầm, enzyme, thảo dược.
• Phở âm dương ngũ hành.
• Thố tiềm bách vị.
• Bánh dưỡng sinh.
• Bánh chưng Bách Lộc Thọ, bánh dày Bách Lộc Thọ.
• Mỳ chũ Sâm Nam núi Dành.
• Các loại trà thảo dược.

Những sản phẩm này không nhằm thay thế bữa ăn truyền thống, mà đóng vai trò hỗ trợ điều hòa cơ thể, đặc biệt hữu ích trong những dịp ăn uống nhiều như ngày Tết.

Kết luận

Tết là thời điểm sum vầy, hưởng thụ và cũng là lúc cơ thể dễ bị quá tải nếu ăn uống thiếu điều độ. Việc quay về với những vị thuốc quý trong vườn nhà, hiểu đúng nguyên lý âm dương, ngũ hành, ăn theo mùa, dùng gia vị hợp lý chính là cách người Việt xưa đã bảo vệ sức khỏe một cách tự nhiên và bền vững.

Giữ được tinh thần ấy trong đời sống hiện đại không chỉ giúp chúng ta ăn Tết vui hơn, khỏe hơn, mà còn góp phần gìn giữ một di sản quý giá của y học và ẩm thực Việt Nam.

BS. Nguyễn Thùy Ngân (Thọ Xuân Đường)