Vì sao thừa vitamin lại gây nguy hiểm?

Cơ thể chúng ta có cơ chế khác nhau khi tiếp nhận vitamin:

• Vitamin tan trong dầu (A, D, E, K): Những vitamin này được dự trữ trong gan và mô mỡ, không dễ đào thải. Khi tích tụ lâu ngày, chúng có thể gây ngộ độc mạn tính.
• Vitamin tan trong nước (nhóm B, vitamin C): Cơ thể có thể đào thải bớt qua nước tiểu. Tuy nhiên, nếu bổ sung liều cao kéo dài, thận và hệ thần kinh vẫn bị quá tải, gây ra những rối loạn sức khỏe.

Chính vì vậy, lạm dụng viên bổ sung vitamin mà không có chỉ định y tế chẳng những không cải thiện sức khỏe, mà còn trở thành “con dao hai lưỡi”.

Các loại vitamin thường gây tác dụng phụ khi dư thừa

Vitamin A – Nguy cơ tổn thương gan và dị tật bẩm sinh

Vitamin A cần thiết cho thị lực, hệ miễn dịch và sự phát triển tế bào. Nhưng dùng quá liều lâu dài có thể gây ngộ độc gan, rối loạn thị giác, đau khớp. Đặc biệt, phụ nữ mang thai bổ sung quá mức dễ làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh.

Liều khuyến nghị tối đa: ≤ 3.000 µg/ngày.

Vitamin D – Tăng canxi huyết, gánh nặng cho thận

Vitamin D hỗ trợ hấp thu canxi, giúp xương chắc khỏe. Nhưng dư thừa có thể khiến lượng canxi trong máu tăng cao bất thường, dẫn đến rối loạn chức năng thận, nhịp tim không đều, mệt mỏi, thậm chí nguy cơ tử vong.

Liều khuyến nghị tối đa: ≤ 100 µg/ngày (4.000 IU).

Vitamin E – Tăng nguy cơ chảy máu

Ở liều hợp lý, vitamin E hoạt động như một chất chống oxy hóa. Nhưng dùng nhiều có thể làm loãng máu, tăng nguy cơ xuất huyết nội, chảy máu cam hoặc đột quỵ.

Liều khuyến nghị tối đa: ≤ 300 mg/ngày.

Vitamin C – Gây rối loạn tiêu hóa và sỏi thận

Vitamin C rất phổ biến trong các sản phẩm tăng sức đề kháng. Tuy nhiên, nếu vượt 2.000 mg/ngày, vitamin C có thể gây đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn và làm tăng nguy cơ sỏi thận. Người có bệnh thận càng cần thận trọng.

Liều khuyến nghị tối đa: ≤ 2.000 mg/ngày.

Vitamin B6 (Pyridoxine) – Gây tổn thương thần kinh

Dùng liều cao lâu dài (trên 200 mg/ngày) có thể gây tổn thương thần kinh cảm giác, gây tê, ngứa ran, nóng rát tay chân.

Liều khuyến nghị tối đa: ≤ 100 mg/ngày.

Niacin (Vitamin B3) – Gây đỏ bừng mặt, hại gan

Niacin có vai trò trong chuyển hóa năng lượng, nhưng khi dư thừa sẽ gây đỏ bừng mặt, hạ huyết áp, nóng rát, và đặc biệt là tổn thương gan khi sử dụng kéo dài.

Liều khuyến nghị tối đa: ≤ 35 mg/ngày (dạng bổ sung).

Dấu hiệu cơ thể cảnh báo khi thừa vitamin

Một số biểu hiện sớm có thể giúp bạn nhận biết

Vitamin A: da khô, bong tróc, buồn nôn, đau đầu.

Vitamin D: khát nước nhiều, đi tiểu liên tục, mệt mỏi, đau xương.

Vitamin E: dễ bầm tím, chảy máu bất thường.

Vitamin C: tiêu chảy, đau bụng, tiểu buốt.

Vitamin B6: tê tay chân, mất cảm giác.

Nếu gặp những triệu chứng này sau khi dùng viên bổ sung, bạn cần ngưng ngay và đi kiểm tra y tế.

Bổ sung vitamin bằng thực phẩm tự nhiên hay viên uống?

Thực phẩm tự nhiên: chứa hàm lượng cân đối, khó gây thừa. Ví dụ, một quả cam chỉ có khoảng 70 mg vitamin C – rất xa so với ngưỡng gây hại.

Viên bổ sung: thường có hàm lượng cao gấp nhiều lần nhu cầu hằng ngày. Chỉ một viên vitamin C có thể chứa 1.000–2.000 mg, dễ vượt ngưỡng an toàn.

Vì vậy, ưu tiên vitamin từ chế độ ăn đa dạng, chỉ dùng viên bổ sung khi có chỉ định của bác sĩ.

Nhóm người dễ lạm dụng vitamin

Người nghĩ rằng uống nhiều vitamin giúp “tăng sức đề kháng” nhanh chóng.

Người tập gym hoặc ăn kiêng khắt khe, bổ sung cùng lúc nhiều loại thực phẩm chức năng.

Người cao tuổi, lo sợ thiếu chất nên tự mua về uống.

Trẻ em, có nguy cơ uống nhầm quá liều.

Ai cần đặc biệt thận trọng?

Người mắc bệnh gan, thận hoặc rối loạn chuyển hóa.

Phụ nữ mang thai, đặc biệt nguy cơ cao với vitamin A.

Người đang dùng thuốc (ví dụ: thuốc chống đông máu kết hợp vitamin E có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết).

Hướng dẫn bổ sung an toàn

Chỉ dùng khi có bằng chứng thiếu hụt hoặc theo chỉ định chuyên gia.

Đọc kỹ nhãn sản phẩm để tránh vượt ngưỡng an toàn.

Thực hiện xét nghiệm máu định kỳ để xác định tình trạng dinh dưỡng.

Không tự ý phối hợp nhiều loại viên uống cùng lúc.

Duy trì chế độ ăn giàu rau củ, trái cây, ngũ cốc, cá, thịt, hạt… để bổ sung vitamin tự nhiên.

Khuyến nghị từ các tổ chức y tế

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Viện Dinh dưỡng Quốc gia đều khẳng định: chỉ nên bổ sung vitamin bằng viên uống khi chế độ ăn uống không đáp ứng đủ nhu cầu hoặc có chỉ định y tế rõ ràng.

Việc bổ sung liều cao kéo dài có thể gây ra tình trạng “ngộ độc vitamin” (hypervitaminosis), đặc biệt nguy hiểm ở trẻ em và phụ nữ mang thai.

Kết luận

Vitamin rất cần thiết cho sức khỏe, nhưng khi thừa lại gây ra những tác hại khó lường, từ rối loạn tiêu hóa nhẹ đến tổn thương gan, thận, thần kinh, thậm chí đe dọa tính mạng. Để an toàn, hãy ưu tiên bổ sung vitamin từ thực phẩm tự nhiên, duy trì lối sống lành mạnh và chỉ dùng viên bổ sung theo hướng dẫn của bác sĩ.

BS. Tuấn Dương (Thọ Xuân Đường)