Nước hầm xương, đặc biệt là nước hầm xương gà, được xem là một trong những thực phẩm giàu giá trị dinh dưỡng nhất có thể bổ sung vào chế độ ăn hàng ngày. Nhờ chứa collagen, gelatin và nhiều acid amin quan trọng, nước hầm xương gà giúp nuôi dưỡng khớp, hỗ trợ tiêu hóa, phục hồi niêm mạc ruột và tăng cường sức khỏe tổng thể.

Tuy nhiên, không phải loại nước dùng bán sẵn nào cũng mang lại những lợi ích này. Phần lớn các sản phẩm đóng hộp trên thị trường được nấu trong thời gian ngắn, không đủ để chiết xuất khoáng chất và collagen từ xương, đồng thời có thể chứa phụ gia, chất bảo quản hoặc hương liệu không cần thiết. Để tận dụng tối đa lợi ích, nước hầm xương cần được nấu chậm và lâu, bằng nguyên liệu chất lượng tốt.

Sự khác nhau giữa nước dùng, nước hầm xương và nước hầm xương nấu chậm

Ba khái niệm này thường bị nhầm lẫn, nhưng trên thực tế có sự khác biệt rõ ràng:

• Nước dùng: thường được nấu từ xương, thịt, rau và thảo mộc, thời gian nấu ngắn (45 phút – 2 giờ), chủ yếu để tạo hương vị.
• Nước hầm xương: sử dụng cả xương (có thể còn dính thịt), nấu lâu hơn, thường từ 4–6 giờ.
• Nước hầm xương nấu chậm: về bản chất giống nước hầm xương, nhưng được nấu rất lâu (24 – 48 giờ), giúp chiết xuất tối đa collagen, gelatin, khoáng chất và các hợp chất sinh học có lợi.

Chính thời gian nấu dài này tạo nên giá trị dinh dưỡng vượt trội của nước hầm xương so với nước dùng thông thường.

Nước hầm xương gà hay nước hầm xương bò, loại nào tốt hơn?

Xét về giá trị dinh dưỡng và tác dụng sinh học, cả nước hầm xương gà và nước hầm xương bò đều mang lại lợi ích tương đương cho hệ tiêu hóa, khớp và làn da. Cả hai đều cung cấp collagen, gelatin, acid amin và khoáng chất cần thiết cho quá trình phục hồi mô và duy trì sức khỏe toàn thân.

Sự khác biệt chính nằm ở loại collagen chiếm ưu thế trong từng loại xương:

• Xương gà giàu collagen type II, thành phần quan trọng cấu tạo nên sụn khớp và mô liên kết, đặc biệt có lợi cho người bị thoái hóa khớp, đau khớp hoặc vận động nhiều.
• Xương bò chứa nhiều collagen type I và III, là các dạng collagen chủ yếu của da, gân, dây chằng và thành mạch máu, phù hợp với nhu cầu phục hồi mô, hỗ trợ da và tăng cường độ bền của hệ liên kết.

Do xương bò có cấu trúc dày và cứng hơn, thời gian hầm thường cần kéo dài hơn, khoảng 36 – 48 giờ, để chiết xuất đầy đủ dưỡng chất. Việc lựa chọn nước hầm xương gà hay bò vì vậy không phải là vấn đề tốt hơn hay kém hơn, mà phụ thuộc vào mục tiêu sức khỏe cụ thể và khẩu vị của mỗi người.

Giá trị dinh dưỡng của nước hầm xương gà

Nước hầm xương gà thường có tính chất như:

• Ít calo, ít chất béo và gần như không có carbohydrate.
• Dễ tiêu hóa, phù hợp cho người mệt mỏi, sau ốm, người rối loạn tiêu hóa.
• Giàu gelatin, giúp làm dịu niêm mạc ruột.
• Chứa glycine, proline, glutamine, là các acid amin hỗ trợ phục hồi ruột, khớp và hệ miễn dịch.

Đây cũng là một thức uống phù hợp cho người ăn keto, người cần phục hồi sau bệnh hoặc người đang điều chỉnh chế độ ăn.

Vì sao nên tự nấu nước hầm xương tại nhà?

Tự nấu nước hầm xương giúp chúng ta kiểm soát hoàn toàn chất lượng dinh dưỡng của món ăn. Khi lựa chọn nguyên liệu, chúng ta có thể ưu tiên xương từ gà hoặc bò nuôi hữu cơ, thả vườn, không sử dụng hormone hay kháng sinh, từ đó giảm nguy cơ đưa các chất không mong muốn vào cơ thể. Việc nấu tại nhà cũng cho phép điều chỉnh lượng muối phù hợp với từng đối tượng, đặc biệt quan trọng với người có bệnh tim mạch, thận hoặc tăng huyết áp.

Ngoài ra, nước hầm xương tự nấu không chứa phụ gia, chất bảo quản hay hương liệu nhân tạo như nhiều sản phẩm đóng sẵn. Quan trọng hơn, chúng ta có thể chủ động duy trì thời gian hầm đủ dài để collagen, gelatin và khoáng chất được chiết xuất tối đa, mang lại giá trị sinh học thực sự. Nước hầm xương sau khi nấu có thể dùng trực tiếp như một món súp nhẹ, hoặc làm nền cho canh, cháo, món hầm và rau củ, giúp nâng cao chất lượng dinh dưỡng của bữa ăn hàng ngày một cách tự nhiên và an toàn.

Cách nấu nước hầm xương gà

Nguyên liệu:

• Khoảng 1,8 kg xương gà (cổ, cánh, chân, hoặc khung gà; không cần thịt).
• 3 củ cà rốt, cắt khúc.
• 3 cây cần tây, cắt khúc.
• 2 củ hành tây (để cả vỏ), bổ đôi.
• 4 tép tỏi, đập dập.
• 1 nhánh gừng nhỏ, đập dập.
• 1 thìa cà phê muối biển hoặc muối hồng.
• 1 thìa cà phê hạt tiêu.
• 3 thìa canh giấm táo (giúp kéo khoáng chất ra khỏi xương).
• 1 vài nhánh rau thơm thảo mộc (hương thảo, húng quế, lá quế…).
• Nước lọc lạnh vừa đủ ngập nguyên liệu.

Cách làm:

• Cho tất cả nguyên liệu vào nồi lớn hoặc nồi nấu chậm.
• Đổ nước ngập xương và rau.
• Đun sôi nhẹ, sau đó hạ lửa nhỏ liu riu.
• Hầm 24 – 48 giờ, vớt bọt và thêm nước nếu cần để xương luôn ngập.
• Để nguội nhẹ, lọc bỏ bã.
• Để nguội hoàn toàn rồi bảo quản tủ lạnh (dùng trong 7 ngày) hoặc cấp đông (tối đa 3 tháng).

Cách sử dụng nước hầm xương gà

Nước hầm xương gà có thể được sử dụng linh hoạt như một thực phẩm phục hồi và nuôi dưỡng cơ thể hàng ngày. Cách đơn giản nhất là uống trực tiếp ấm, 1 – 2 cốc mỗi ngày, đặc biệt vào buổi sáng hoặc giữa các bữa ăn, giúp làm dịu hệ tiêu hóa, hỗ trợ hấp thu và cung cấp acid amin dễ tiêu cho cơ thể.

Nước hầm xương cũng rất phù hợp để làm nền cho các món ăn như canh rau, súp, cháo, mì, bún, món hầm hoặc kho nhạt, giúp tăng giá trị dinh dưỡng mà không cần thêm nhiều gia vị. Với người mới ốm dậy, người mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa, phụ nữ sau sinh hoặc người cao tuổi, đây là nguồn dinh dưỡng nhẹ nhàng, dễ hấp thu và ít gây gánh nặng cho hệ tiêu hóa.

Có thể sử dụng nước hầm xương 3 – 5 lần mỗi tuần như một phần của chế độ ăn lành mạnh. Tuy nhiên, với người có bệnh gout, suy thận, rối loạn chuyển hóa purin hoặc đang cần hạn chế đạm, nên dùng lượng vừa phải và tham khảo ý kiến bác sĩ để đảm bảo an toàn.

So sánh nước hầm xương và cao xương trong y học cổ truyền

Nước hầm xương và cao xương đều được tạo ra từ xương động vật và cùng chung nguyên lý chiết xuất dưỡng chất để nuôi dưỡng cơ thể, nhưng khác nhau về mục đích và cách sử dụng. Nước hầm xương là dạng chiết xuất loãng, nấu trong 24 – 48 giờ, dùng như thực phẩm hàng ngày để hỗ trợ tiêu hóa, khớp và phục hồi sức khỏe. Trong khi đó, cao xương là dạng chiết xuất cô đặc, nấu trong nhiều ngày, được dùng như một vị thuốc trong y học cổ truyền với tác dụng bổ thận, ích tủy, mạnh cân cốt và phục hồi thể lực. Hiểu đơn giản, nước hầm xương là cách dưỡng thân lâu dài và nhẹ nhàng, còn cao xương là dạng bổ mạnh, cần dùng đúng liều, đúng đối tượng và theo liệu trình.

Kết luận

Nước hầm xương gà là một thực phẩm chức năng tự nhiên giúp phục hồi hệ tiêu hóa, nuôi dưỡng khớp, hỗ trợ miễn dịch và làm dịu cơ thể từ bên trong. Khi được nấu đúng cách, với thời gian đủ dài và nguyên liệu tốt, nước hầm xương trở thành một phần quan trọng trong chế độ ăn dưỡng sinh, đặc biệt phù hợp với lối sống hiện đại nhiều stress và rối loạn tiêu hóa.

BS. Nguyễn Thùy Ngân (Thọ Xuân Đường)